Bạn hãy thử áp dụng những cách làm hữu ích nhất để thay đổi số phận của những chiếc máy tính, laptop, hay ổ đĩa cứng, và nhiều bộ phận khác vì chôn chúng đi không phải là cách hay. Nên tái sử dụng chúng trong thời buổi hiện nay.

Sớm hay muộn gì thì chiếc PC hay laptop của bạn cũng đến ngày “trút hơi thở cuối cùng”. Đó là ngày mà bạn nhấn vào nút nguồn, rồi có tiếng “thều thào” báo rằng ổ đĩa cứng của bạn không thể “tuân lệnh” bạn nữa. Tệ hơn nữa là chẳng có gì phản ứng cả. Khi đó, ý nghĩ đầu tiên của bạn sẽ là nhanh chóng chạy ra ngoài mua về những đồ phụ kiện để thay hay là cho cái máy của bạn vào sọt rác bởi vì thời gian và công nghệ không bao giờ đợi bạn cả.

Cho dù số phận chính xác của chiếc PC của bạn như thế nào đi nữa, thì sẽ không nên có chuyện như sau xảy ra với chúng: bị quăng ra lề đường và chờ xe rác xúc đi. Trong bài viết này, tôi sẽ mách cho bạn 5 cách để an bài một kết cục “có hậu” cho chiếc PC của bạn. Và “tống nó vào sọt rác” không phải là một trong những cách ấy. Đó là cách “đại kị”, đặc biệt là với những thiết bị điện tử trong tay chúng ta mà có thể “hồi sinh”, cho dù chúng có ít ý nghĩa đến đâu đi chăng nữa đối với bạn.

Thế nào là một PC “chết” ?

Hãy bắt đầu với định nghĩa về “sự chết” của máy tính. Ý niệm phổ biến nhất của “chết” là “tôi không thể sử dụng nó nữa”. Đôi khi chết có nghĩa là “chạy chậm như rùa bò” so với những yêu cầu “chớp mắt” mà bạn muốn, vì thời gian và những lần bạn sử dụng đã làm nó “hết sức”.

Ví dụ như một vi xử lí Pentium III 650 được dùng để chạy Windows 2000 nhưng hầu như không thể khởi động được nữa, những phần mềm (và cả phần cứng nữa) mà nó hỗ trợ đã bị “xuống cấp” trầm  trọng. Như thế chúng vẫn còn có ý nghĩa đối với những người có nhu cầu điện toán thấp hơn của bạn, nhưng với bạn mà nói – chúng hoàn toàn “đã chết”.

Đôi khi chết có nghĩa là bạn chỉ đơn giản là muốn nâng cấp chiếc PC của mình. Với máy của bạn, hệ điều hành hoạt động vẫn “ổn”, nhưng bạn lại muốn có một hệ thống tốt hơn, “hoành tráng” hơn. Lấy trường hợp của tôi làm ví dụ: với chiếc notebook Centrino lõi đơn 1GB của tôi được thay bằng một model 4GB lõi kép 64 bit thật là “cáu cạnh” mà số tiền tôi phải bỏ ra chỉ bằng một nửa so với “anh chàng” cũ; đó thực sự là nhờ “trận bão công nghệ”.

Và đôi khi chết có nghĩa là chết, đơn giản thế thôi. Lời của nhân vật Miracle Max của Billy Crystal trong phim Cô dâu công chúa đã định nghĩa thật đích đáng: “ Có sự khác nhau rất lớn giữa hầu như chết và hoàn toàn chết. Hầu như chết có nghĩa là “thoi thóp sống”. Nói các khác, thậm chí ngay cả khi hệ thống của bạn không thể khởi động hay báo nguồn thì nó vẫn có thể hữu dụng cho một việc gì đó mà bạn không thể nghĩ tới được.

1. Hãy làm nó sống lại

Hãy bắt đầu với những phần cứng chưa chết, nhưng không còn thích hợp đối với nhu cầu sử dụng của bạn. Thay vì quăng nó đi, bạn rất nên sử dụng nó vào việc khác. Cách làm thông thường nhất là bạn đem nó cho một người bạn hay gia đình nào mà bạn quen biết. Với cách đó, bạn trước hết nên làm như sau: lau chùi nó đi và đảm bảo rằng a) nó vẫn còn hoạt động được với một vài chức năng nào đó, b) nó không thể làm cho chủ mới của nó “tức phát điên”.

Lau chùi sạch sẽ và cài đặt lại cho một hệ thống “còn sống” để tái sử dụng là một cách làm dễ dàng trong một vài năm trở lại đây, nhờ vào việc hầu hết các máy tính đều được trang bị chức năng phục hồi.

Nếu như bạn không có đĩa hay phân ổ phục hồi, hãy gọi cho nhà sản xuất PC và yêu cầu họ đĩa CD hay DVD để phục hồi máy tính của bạn. Họ có thể bán cho bạn một cái nếu như bạn có hệ điều hành bản quyền. Hãy nhớ rằng nếu bạn mua một máy tính “trơn” (không có hệ điều hành) từ một cửa hàng độc lập thì có thể họ đã đưa cho bạn đĩa ấy rồi. Nếu như bạn đánh mất, coi như bạn không may rồi.

Thậm chí nếu bạn không mất hệ điều hành gốc, bạn có thể cài một hệ điều hành mới – Linux hay Windows, điều này phụ thuộc vào túi tiền của bạn và hệ điều hành nào hoạt động tốt nhất. Nhớ rằng Linux không còn phù hợp với bất cứ máy tính nào và không phải lúc nào cũng sẵn có; tôi sẽ giới thiệu cho bạn một loạt hệ điều hành Linux mà có thể thích hợp với phần cứng của bạn.

Hướng dẫn cài đặt hệ điều hành Linux

    * Hệ thống 1-2 tuổi/vi xử lí nhiều lõi: bất cứ hệ điều hành mới nào đều thích hợp, ví dụ như Ubuntu, Feroda, OpenSUSE, CentOS…
    * Máy 2 đến 3 năm tuổi/Lõi đơn: thông thường giống như trên, nhưng nếu hoạt động trở nên quan trọng đối với bạn, khi đó sự hi sinh là giảm tốc độ xử lí và không gian ổ cứng so với thiết kế. Xubuntu là ví dụ thông dụng nhất.
    * Hệ thống cũ hơn: chỉ thích hợp với những hệ điều hành đã phát hành như Puppy Linux. Hệ điều hành đang phát triển Moblin là một ví dụ tốt cho bạn chọn mặc dù đang trong giai đoạn phát triển.

2. Sử dụng với mục đích khác

Một lựa chọn khác với một máy tính cũ là cài đặt nó thành một server để làm những công việc như lưu file, in ấn, hay giải trí, một điều mà bạn không muốn làm đối với chiếc máy tính hiện nay của mình. Vì một server để lưu file không cần tốc độ thật cao nên bạn có thể dùng những phần cứng chậm nhất mà vẫn đáp ứng được yêu cầu của mình. Ví dụ như server tài liệu của tôi là chiếc notebook 4 năm tuổi với một ổ cứng kết nối qua đường USB (một ổ 320GB từ một máy khác mà tôi thay bằng một ổ 1TB -1000GB). Dĩ nhiên là không thể xem phim HD được nhưng chơi MP3 hay làm công việc in ấn thì hoàn toàn không là vấn đề gì.

3. “Còn nước còn tát”

Điều này có nghĩa là bạn dùng những phần cứng nào còn có thể sử dụng được. Chiếc PC “chết” của bạn chắc chắn có ít nhất hai hay ba bộ phận còn có thể hoạt động rất tốt. Chúng có thể được sử dụng lại trong những PC khác mà không có vấn đề gì xảy ra, đặc biệt nếu bạn đang định mua một chiếc máy tính và muốn tiết kiệm một số tiền.

Những đồ chuyên dụng như bàn phím, USB, ổ kết nối (dùng cho những thẻ nhớ) đều là những thiết bị có thể được sử dụng lại phổ biến nhất.

Nếu chúng còn tốt, tất nhiên là chẳng có lí do nào để vứt đi cả, miễn là chúng có thể đáp ứng được yêu cầu của bạn với những phần cứng mới. Có một ngoại lệ, đó là chuột PS/2 hay bàn phím, những thiết bị chỉ có thể kết nối với máy qua đường USB hoặc chỉ qua một số đầu kết nối đặc biệt. Nếu bạn định kết nối một bàn phím PS/2 cũ (một số người còn gắn chặt nó luôn) thì bạn chẳng phải bỏ tiền thêm cho một đầu kết nối nữa.

Bất cứ thiết bị lưu trữ dữ liệu nào đều đáng để giữ lại và tái sử dụng. Rõ ràng là với những ổ đĩa cứng có dữ liệu nhạy cảm thì cần phải được “xóa sạch”.

Mẹo: bạn luôn phải dùng cáp kết nối mới, cả dây nguồn và dữ liệu, khi mang thiết bị ở máy cũ sang máy mới. Có thể chúng bị ngắn khi sang máy mới. Còn trường hợp của tôi như sau: ổ đĩa cứng ở máy cũ hoạt động vẫn tốt nhưng khi sang máy mới thì “đơ” – trong trường hợp này nó hầu như chết chứ không phải chết hoàn toàn – vì thế để mang lại sự sống cho nó, tôi đã dùng một cáp SATA, kết quả như mong đợi.

RAM

Những thiết bị này có thể thường xuyên được mang từ máy này sang máy khác mà không tạo ra trục trặc nào cả. Nhưng có hai cảnh báo đối với bạn:

1, bạn sẽ không có được hoạt động tốt nhất có thể trên máy tính mới.

2, bạn sẽ thấy những hiện tượng lạ mà bạn chưa từng thấy trước đây. Những hệ thống sử dụng bộ nhớ server cần có bộ nhớ phức tạp hơn nhiều so với những máy tính thông thường.

Chiếc máy tính trước của tôi  không tương thích với hai DIMM (modul bộ nhớ) riêng rẽ và cuối cùng chỉ hoạt động được với máy thương hiệu Compaq.

Card đồ họa (Video card)

Những card hình ảnh rất đáng để lưu và dùng lại vì cho dù chúng có cũ với bạn nhưng đối với nhiều người khác thì lại thật “xịn” – miễn là chúng có bus thích hợp. Và bạn cũng nên nhớ rằng những card màn hình là một thiết bị có thể tiêu hao nhiều điện năng một cách không cần thiết.

Máy tính xách tay

Loại máy tính này rất khó sử dụng lại những bộ phận của nó vì mỗi máy là một chỉnh thể hoàn chỉnh. Chỉ có nguồn và ổ đĩa cứng là hai thiết bị thường được sử dụng lại nhất. Lưu ý là bộ nguồn chỉ hoạt động tốt nhất với những notebook cùng loại hay có cùng công suất.

Theo lẽ thường, rất nhiều thiết bị phần cứng có thể hỏng hóc mà bạn không thể biết đích xác nguyên nhân, cho dù sau nhiều năm bạn thấy chúng làm việc rất tốt. Trong số các nguyên nhân đó, việc bạn sử dụng nó như thế nào có ảnh hưởng khá lớn. Nếu như bạn nghiện thuốc lá, hay có một văn phòng đầy những bụi bẩn, hay bạn chỉ chạy nguồn AC – chỉ một trong những cách dùng ấy thôi cũng đủ làm cho thiết bị của bạn có tuổi thọ ngắn hơn thông thường.

4. Cho người khác

Nếu như ổ đĩa cứng là thiết bị mà bạn cho là quan trọng nhất, hãy giữ lại cho mình, còn các bộ phận khác – hãy cho đi vì mục đích từ thiện. Tin mừng cho bạn là ngày nay có nhiều tổ chức từ thiện sẵn sàng nhận máy tính cũ của bạn và làm những việc rất có ý nghĩa với chúng. Họ sửa chữa lại đôi chút và mang cho những người thực sự mong đợi có được một chiếc máy tính như những người tàn tật, sinh viên nghèo…

5. Tái sản xuất
Theo một câu nói của Bác Hồ “không được lãng phí dù chỉ một que diêm”. Và bạn có thể chôn đi nào là sắt, đồng, chì, nhựa trong chiếc máy tính của mình? Nếu như bạn thấy không còn cách nào tốt hơn là việc bỏ chiếc máy tính của mình một cách triệt để thì bạn hãy làm cách đó một cách đúng đắn.